Past Simple: Düzensiz Fiiller, Olumsuz ve Soru Cümleleri (did)
İngilizcede en sık kullanılan fiillerin çoğu düzensizdir; yani geçmiş hâli kurala göre değil ezberle gelir: go → went, have → had, see → saw, make → made. Örneğin "I went to Rome." cümlesinde "go" fiili "went" olur. Olumsuz ve soru cümlelerinde ise işin sırrı şudur: düzenli olsun düzensiz olsun bütün fiillerde "did" + fiilin yalın (base) hâlini kullanırsınız. Bu yüzden "Did you see the film?" ve "She didn't have time." deriz; "did" zaten geçmiş zamanı taşıdığı için fiili tekrar geçmişe çekmeyiz. Türkçede her şey fiilin sonundaki ekle (gördün mü, gitmedim) hallolduğu için "did" gibi ayrı bir yardımcı fiil kavramı yabancı gelebilir; bu yüzden "Did you went?" veya "I didn't saw" gibi çift geçmiş hataları çok yaygındır.
Örnekler
- I went to Rome. the speaker travelled to Rome
- Did you see the film? asking whether someone saw the film
- She didn't have time. she had no time
Dersin tamamı
Videodaki her şey, yazılı olarak.
-
Basit bir soru sormak istiyorsun: arkadaşın filmi gördü mü? Ve diyorsun ki: <t>Did you saw it</t>? Doğru geliyor. Yanlış. Ve bunun nedeni geçmiş zaman hatalarının yarısını bir çırpıda çözüyor.
-
Bu derste iki şey buluşuyor. Birincisi: en yaygın İngilizce fiiller geçmişte <t>-ed</t> almaz — düzensizdirler ve onları bilmen gerekir. İkincisi: bir soru ya da olumsuz cümle kurduğun an, küçük bir kelime, <t>did</t>, her şeyi değiştirir.
-
Düzensiz fiillerle başlayalım. Düzenli olanlar <t>-ed</t> ekler: <t>worked</t>, <t>played</t>. Ama küçük, çok sık kullanılan bir grubun kendi geçmiş biçimi vardır ve onu basitçe ezberlersin. <t>Go</t>, <t>went</t> olur. <t>See</t>, <t>saw</t> olur. Onları kuran bir kural yoktur — onları öğrenirsin.
-
<t>Go</t>'yu al. Geçmişi <t>went</t> — tamamen farklı bir kelime. Ne <t>goed</t>, ne <t>wented</t>. Sadece <t>went</t>. I went to Rome.
-
<t>See</t>, <t>saw</t> olur. Yine yeni bir biçim: <t>seed</t> değil, burada <t>seen</t> de değil. Past simple'da <t>saw</t>. We saw a great film.
-
Sürekli kullanacağın iki tane daha. <t>Have</t>, <t>had</t> olur. <t>Make</t>, <t>made</t> olur. <t>Made</t>'in <t>make</t>'e ne kadar yakın olduğuna bak: küçük bir değişiklik, ama yine de bilmen gerek. She had time and made a plan.
-
İşte en önemlilerinin kısa bir listesi: her gün karşılaşacağın düzensiz fiiller. Önce bunları öğren, çünkü hep birlikte günlük geçmişin kocaman bir kısmını kapsarlar.
-
Şimdi ikinci yarı — ve herkesin ayağını kaydıran tam da bu. Geçmişte soru ya da olumsuz cümle yapmak için ana fiili hiç değiştirmezsin. <t>Did</t>'i getirirsin, ve geçmişi senin yerine <t>did</t> taşır. Ana fiil yalın haline geri döner.
-
Bir soruya ne olduğuna bak. Cümle <t>You saw it</t>. Sormak için <t>did</t> öne geçer ve <t>saw</t>, <t>see</t>'ye geri döner. <t>Did you see it</t>? Geçmiş artık <t>did</t>'in içinde yaşıyor, bu yüzden <t>see</t> yalın hale döner. Did you see the film?
-
Olumsuzda aynı hareket. <t>She had time</t>, <t>she didn't have time</t> olur. <t>Didn't had</t> değil: <t>did</t> işi zaten yaptı, bu yüzden <t>have</t> yalın halde kalır. <t>Didn't have</t>. She didn't have time.
-
Ve bu arada düzenli fiillerle de tam olarak aynı şekilde işler. <t>We didn't play</t>. <t>Did they work</t>? Burada da <t>did</t>'den sonra asla <t>-ed</t> görmezsin. Tek bir kalıp düzenli ve düzensiz fiillerin hepsi için geçerli — işin güzelliği de bu. Did they work yesterday?
-
Bunu iki mod gibi düşün. Bir cümlede geçmişi fiilin kendisi gösterir: <t>went</t>, <t>saw</t>, <t>had</t>. Soru ya da olumsuzda geçmişi <t>did</t> gösterir ve fiil yalın hale döner. İkisinden biri zamanı taşır, asla ikisi birden değil.
-
Ve böylece büyük hataya geliyoruz. <t>Did you went</t>? <t>I didn't saw</t>. Burada geçmiş biçim <t>did</t>'den sonra korunuyor, yani geçmiş iki kez işaretleniyor. <t>Did</t> onu zaten taşıyor, o yüzden fiil yalın hale dönmeli: <t>Did you go</t>? <t>I didn't see</t>.
-
Ve düzensiz fiiller için düzenli biçimler uydurma. <t>Goed</t> ya da <t>maked</t> değil: <t>went</t> ve <t>made</t>. Bir cümlede gerçek düzensiz geçmişe ihtiyacın var; güvenli <t>-ed</t> kısayolu yalnızca düzenli fiillerde işler.
-
Kullanışlı bir bonus: kısa cevaplar da <t>did</t> kullanır, böylece fiili tekrarlamazsın. <t>Did you see it</t>? <t>Yes, I did</t>. <t>No, I didn't</t>. <t>Did</t> tüm geçmiş zaman işini senin yerine yapar — temiz ve hızlı. Yes, I did. No, I didn't.
-
Hadi pekiştirelim. Yaygın fiiller düzensizdir — <t>go</t>, <t>went</t>; <t>see</t>, <t>saw</t>; <t>have</t>, <t>had</t> — ve onları ezberlersin. Ama her soru ve olumsuz için <t>did</t> artı yalın fiili kullanırsın. <t>Did</t> geçmişi taşır, böylece fiil baştan başlar. Bunu kavradığında, <t>Did you went</t> temelli kaybolur.