Sırpça Kip Fiilleri: moći, morati, hteti, želeti
Sırpça öğrenirken er ya da geç dört kip fiiliyle karşılaşırsın: moći (-ebilmek), morati (zorunda olmak), hteti (istemek/gelecek zaman) ve želeti (dilemek). Bunlar asla tek başına durmaz; asıl eylemi taşıyan ikinci bir fiile her zaman ihtiyaç duyarlar. İyi haber şu: bu ikinci fiili iki şekilde de söyleyebilirsin. Ya „da“ + şimdiki zaman kullanırsın, „Mogu da dođem“, ya da yalın mastarı, „Mogu doći“. Anlam tıpatıp aynı, yalnızca üslup değişir. Konuşma dilinde ve ülkenin doğusunda „da“lı biçim daha sık duyulur; mastar ise biraz daha resmî ve daha çok batıda yaygındır. En sık yapılan hatadan kaçın: ikinci fiili şahsa göre çekme. „Mogu dolazim“ yanlıştır. Aynı şekilde „Moram da radim“ ve „Želim da učim srpski“ kalıplarını da kulağına yerleştir.
Örnekler
- Mogu da dođem. I can come.
- Moram da radim. I have to work.
- Želim da učim srpski. I want to learn Serbian.
Dersin tamamı
Videodaki her şey, yazılı olarak.
-
„Gelebilirim“ Sırpça nasıl denir? Hem „mogu doći“ hem „mogu da dođem“ diyebilirsin — ikisi de tamamen doğru. Ama „mogu dolazim“ dersen, bu bir hata. Hadi kip fiillerinin nasıl çalıştığına bakalım.
-
Kip fiilleri neyi yapabildiğini, neyi yapman gerektiğini ve neyi istediğini anlatır. Asla tek başlarına durmazlar — asıl eylemi taşıyan başka bir fiile her zaman ihtiyaçları vardır.
-
İşte en önemli dördü. „Moći“ muktedir olmak demek, yani „can“. „Morati“ zorunluluktur, „must“. „Hteti“ „will“ ya da „want“ anlamına gelir ve geleceği kurar. „Želeti“ ise bir dilektir, „to wish“.
-
Şimdi en önemlisi: kip fiilinden sonra iki yolun var. „da“ artı şimdiki zaman kullanabilirsin, örneğin „mogu da dođem“. Ya da yalın mastar, „mogu doći“. Aynı anlam, sadece iki üslup.
-
„Moći“ ile başlayalım. „Mogu da dođem“, gelmeye muktedir olduğum, bunun mümkün olduğu anlamına gelir. Kip fiili „mogu“ şimdiki zamanda, eylem ise „da“dan sonra gelir. Mogu da dođem.
-
Aynı cümle, ama mastarla. „Mogu doći“ — anlamı tamamen aynı. Burada „da“ yok, yalın mastar „doći“ var. İkisi de günlük konuşmada duyulur. Mogu doći.
-
Şimdi „morati“ — zorunluluk. „Moram da radim“, çalışmanın zorunda olduğum bir şey olduğu, başka seçeneğimin olmadığı anlamına gelir. „Moram“ fiili zorunluluğu gösterir, „raditi“ ise eylemdir. Moram da radim.
-
„Želeti“ye geçelim — dilek. „Želim da učim srpski“, bunun benim dileğim, istediğim şey olduğu anlamına gelir. „Želim“den sonra „da“ artı şimdiki zaman gelir, „da učim“. Želim da učim srpski.
-
Bir de „hteti“ — özel olanı. „Hoću da idem“ „want“ anlamına gelir, ama aynı fiil gelecek zamanı da kurar. „Hteti“ geleceğe açılan köprüdür, o yüzden onu iyi aklında tut. Hoću da idem.
-
Ve şimdi en sık yapılan hata. Kip fiilinden sonra ikinci fiil şahsa göre çekilmez. „Mogu dolazim“ değil — bunlar iki çekimli biçim yan yana. Ya mastar „mogu doći“ olmalı ya da „da“ artı şimdiki zaman „mogu da dođem“.
-
Seçimini kolaylaştıran küçük bir ipucu. Konuşmada ve Sırp dilinin doğusunda daha çok „da“ artı şimdiki zaman duyulur. Mastar biraz daha resmî gelir ve batıda daha yaygındır. İkisi de doğru — kulağına göre seç.
-
Özetleyelim. Kip fiilleri moći, morati, hteti ve želeti her zaman başka bir fiil ister. Onlardan sonra mastar ya da „da“ artı şimdiki zaman gelir — asla yalın şahıs çekimi olmaz. „Hteti“ ise sana geleceği de kurar.