Reflexive verbs with 'se'
Many verbs carry the reflexive particle 'se': zvati se (to be called), osećati se (to feel), vraćati se (to return). 'Se' is a clitic — it follows the same second-position rule as 'sam' and friends and never starts a sentence.
Voorbeelden
- Kako se zoveš? What is your name?
- Osećam se dobro. I feel good.
- Vraćam se kući. I'm going back home.
De volledige les
Alles uit de video, in tekst.
-
Wil je iemand vragen hoe hij heet? Zonder dat piepkleine woordje — „se“ — lukt het niet. Je hebt het nodig om je voor te stellen en om te zeggen hoe je je voelt. Veel werkwoorden dragen dat „se“. Laten we leren waar het hoort.
-
Waar gaat het om. Heel veel Servische werkwoorden komen samen met het woordje „se“. Dat „se“ hoort bij het werkwoord — leer het meteen samen, als één geheel. „Zvati se“ betekent een naam hebben. „Osećati se“ betekent zich ergens voelen. „Vraćati se“ betekent teruggaan.
-
Kijk hoeveel er overal om je heen zijn. Links werkwoorden met „se“ die je elke dag nodig hebt: zvati se, osećati se, vraćati se, žuriti se. Rechts een paar zonder „se“, zodat je het verschil ziet: raditi, pisati, čitati. „Se“ is niet willekeurig — het hoort bij bepaalde werkwoorden.
-
Beginnen we bij wat je op dag één zegt — vragen naar een naam. Let op waar „se“ staat: Kako se zoveš? „Hoe heet je?“ Het werkwoord is „zvati se“, maar „se“ staat niet bij het werkwoord — het springt meteen achter het eerste woord „kako“. Onthoud die plek.
-
En het antwoord op die vraag draagt ook „se“. Als je je voorstelt, zeg je: Zovem se Ana. „Ik heet Ana.“ Letterlijk: „zovem se Ana“ — „ik noem mezelf Ana“. Je ziet dat „se“ meteen achter het werkwoord „zovem“ komt, omdat het werkwoord vooraan staat. „Se“ wil de tweede plaats in de zin.
-
Hier komt de kernregel. „Se“ is een clitisch woordje — een kort, onbeklemtoond deeltje dat nooit op de eerste plaats in de zin staat en nooit beklemtoond is. Het „leunt“ tegen het eerste woord en gaat er meteen achter — op de zogenoemde tweede plaats. Dezelfde regel geldt voor „sam“, „si“, „je“. Clitica houden van de tweede plaats.
-
Laten we die tweede plaats in actie zien. Wil je zeggen hoe je je voelt — gebruik je „osećati se“: Osećam se dobro. „Ik voel me goed.“ Het werkwoord „osećam“ staat eerst, dus „se“ komt er meteen achter, op de tweede plaats, en pas dan „dobro“. De volgorde is: werkwoord, „se“, de rest. Begin een zin nooit met „se“.
-
Let nu op wat er gebeurt als de zin niet met het werkwoord begint. Komt er eerst een ander woord, dan plakt „se“ daaraan vast: Vraćam se kući. „Ik ga terug naar huis.“ Het werkwoord staat eerst, dus „se“ komt erachter. Maar in „Sutra se vraćam kući“ is het eerste woord „sutra“, dus „se“ springt erachter — ver van het werkwoord „vraćam“.
-
Vergelijk twee zinnen met het werkwoord „žuriti se“. Begint het werkwoord, dan staat „se“ er meteen achter: Žurim se na posao. „Ik haast me naar het werk.“ En begint de zin met „Uvek“, kijk dan hoe „se“ naar voren schuift: Uvek se žurim ujutru. „Ik haast me 's ochtends altijd.“ „Se“ altijd op de tweede plaats.
-
En wat als er meerdere clitica samenkomen? Ze staan in een vaste volgorde. „Sam“, „si“, „je“ komen eerst, en „se“ gaat erachter. Daarom zeg je „vratio sam se“, en niet „vratio se sam“. Het werkwoord-clitisch eerst, „se“ erachter.
-
Bekijk dat in de verleden tijd. Wil je zeggen dat je gisteren naar huis bent teruggegaan: Vratio sam se kući. „Ik ging terug naar huis.“ Twee clitica samen: „sam“ en dan „se“, precies in die volgorde, meteen achter het eerste woord „vratio“. Nooit andersom.
-
En nu de grootste valkuil — waarom je hier bent. Begin een zin niet met „se“ en plak het niet altijd vlak tegen het werkwoord. „Se zovem Ana“ klinkt fout, want „se“ mag niet eerst staan. Het moet achter het eerste woord: „Zovem se Ana“. Tweede plaats, altijd.
-
En de tweede veelgemaakte fout — je laat „se“ gewoon weg. Zonder „se“ verandert het werkwoord van betekenis of bestaat het niet. „Kako zoveš?“ betekent „wie roep je, wie nodig je uit“, niet „hoe heet je“. Zonder „se“ vraag je iets heel anders. Laat het niet weg.
-
Even samenvatten. Veel werkwoorden dragen „se“ — zvati se, osećati se, vraćati se — en het hoort bij het werkwoord, dus leer het er samen mee. „Se“ is een clitisch woordje: nooit het eerste woord, altijd op de tweede plaats, achter clitica zoals „sam“. En vergeet het niet — zonder „se“ betekent de zin iets anders.