Sırpça Gelecek Zaman (Futur I): ću raditi ve radiću
Sırpçada gelecek zamanı kurmak göründüğünden kolay. Tarif basit: „hteti“ fiilinin kısa (enklitik) biçimi — ću, ćeš, će, ćemo, ćete, će — artı ana fiilin mastarı. İşin püf noktası kelime sırasında. Enklitik önce gelirse mastar bütün kalır: „Sutra ću raditi.“ Fiil önce gelirse mastardan „-ti“ atılır ve enklitik ona yapışır: „Radiću sutra.“ İkisi de aynı anlama gelir, ikisi de doğru. Soru kurmak da aynı mantıkla işler: „Šta ćeš jesti?“ Bir tek şuna dikkat: birleşik biçimde asla „radit ću“ ya da „raditiću“ yazılmaz, ve enklitik cümlenin başına gelemez. Bu iki kuralı oturtursan gelecekten rahatça konuşursun.
Örnekler
- Sutra ću raditi. I'll work tomorrow.
- Radiću sutra. I'll work tomorrow.
- Šta ćeš jesti? What will you eat?
Dersin tamamı
Videodaki her şey, yazılı olarak.
-
Yarın ne yapacağını söylemek mi istiyorsun? Sana futur prvi lazım — gelecek zaman. Kurması kolay ama yazımda neredeyse herkesi şaşırtan bir tuzağı var. Hadi onu kökten çözelim.
-
Futur prvi gelecek zamandır — planlar, niyetler ve tahminler için. İki parçadan oluşur: „hteti“ fiilinin kısa biçimi ve ana fiilin mastarı. Kısa biçim sözde enklitiktir: ću, ćeš, će.
-
İşte „hteti“ fiilinin enklitiğinin tamamı. „Ja ću, ti ćeš, on će, mi ćemo, vi ćete, oni će.“ Bunlar kısa, vurgusuz biçimlerdir — ezberle onları, çünkü tüm zamanın kalbidir.
-
Şimdi en önemlisi: enklitiği ve mastarı birleştirmenin iki yolu var. Birincisi — enklitik önde durursa, mastar bütün kalır: „ću raditi“. İkincisi — fiil önde durursa, mastardan „-ti“ atılır ve enklitik ona tek bir kelimede yapışır: „radiću“.
-
İlk biçimle başlayalım. Cümle „sutra“ zarfıyla başlar, böylece enklitik hemen onun ardından gelir ve mastar bütün kalır: Sutra ću raditi. Bu „I'll work tomorrow“ demektir. Enklitik „ću“, sonra tam mastar „raditi“ — ayrı.
-
Şimdi aynı anlam ama farklı biçimle. Fiil cümleyi başlatırsa, „raditi“den „-ti“yi atarız ve „ću“yu yapıştırırız — tek bir kelime elde ederiz: Radiću sutra. „Raditi“ eksi „-ti“ „radi-“ verir, artı „ću“ „radiću“ verir. Aynı gelecek, sadece birleşik.
-
Sorular da aynı şekilde kurulur. „Šta ćeš jesti?“ — soru kelimesi „šta“ önde, sonra enklitik „ćeš“ onun ardından gelir ve mastar „jesti“ bütün kalır: Šta ćeš jesti? „What will you eat?“ Tekil ikinci kişi — „ćeš“.
-
Çoğul üçüncü kişi. „Oni će doći večeras.“ Özne „oni“ önde, sonra enklitik „će“ onun ardından gelir ve mastar „doći“ bütün kalır: Oni će doći večeras. „They'll come tonight.“ Fiil önde olsaydı „Doći će večeras“ olurdu.
-
İşte „raditi“ fiili üzerinde her iki biçimde ve tüm kişilerde tam tablo. Solda ayrı biçim, sağda birleşik. Her ikisi de doğru — cümledeki kelime sırasına göre seçersin.
-
Ve şimdi başlangıçtaki o tuzak. Fiil ile enklitiği birleştirirken „radit ću“ ya da „raditiću“ yazılmaz. „-ti“ tamamen atılır ve ancak o zaman enklitik yapışır: „radiću“. Tek kelime, boşluksuz, önünde „t“ harfi olmadan.
-
İkinci hata kelime sırasıyla ilgili. Enklitik vurgusuzdur ve asla cümlenin başında durmaz. „Ću raditi sutra“ olmaz. Ya „Sutra ću raditi“ ya da birleşik „Radiću sutra“ olmalı.
-
„-ći“ ile biten fiiller için küçük bir not, „doći“ ya da „reći“ gibi. Onlarda atılacak „-ti“ yok, bu yüzden kısaltmalı birleşik biçim de yok — „doći ću“ ya da „ja ću doći“ dersin ama „doćiću“ demezsin. Onlar için ayrı biçim kalır.
-
Özetleyelim. Futur prvi „hteti“ enklitiği artı mastardır. Enklitik önce giderse, mastar bütün kalır: „ću raditi“. Fiil önce giderse, „-ti“yi atar ve birleştirirsin: „radiću“. Asla „radit ću“ ve asla başta enklitik. Artık gelecek olan her şeyi konuşabilirsin.